COMPLEMENTOS DA ORACIÓN SIMPLE

 

OS COMPLEMENTOS VERBAIS

ORACIÓNS TRANSITIVAS E INTRANSITIVAS:

TIPOS DE ORACIÓNS:

LINGUAS DA PENÍNSULA E A LUSOFONÏA

 As linguas da península e a lusofonía   no libro páxinas 86-87-88-89

PLAN LECTOR: 2º Trimestre: O LOBISHOME DE CANDEÁN de Paula Carballeira

O libro de Paula Carballeira que temos que comezar a ler e resumir ( resumos manusritos a entregar o día da proba de lectura 17 de abril) tamén a repasar e practicar como se analizan os distintos elementos narrativos de cada capítulo. 

Comezamos lembrando como viramos en primeiro varios relatos da tradición oral galega que nos falan dos lobishomes, do lobo da xente ou do lobo da fada... sinónimos todos do galego para licántropo.

Logo procuramos, tras da lectura,  no primeiro capítulo titulado ELVIRA:

Historia (resumo e tipo de temática) 

Voz narradora

Personaxes 

Espazo

Tempos

Modos de discurso

CONTIDOS DA PROBA DA 2ª Avaliación:

PLAN LECTOR. EN GALEGO, POR QUE NON? (proba de lectura)

UNIDADE 4 

 Léxico: A palabra e os seus constituíntes páx. 74 do libro de aula.

Ortografía: O acento diacrítico páx. 75 do libro de aula e a listaxe do blog.

Gramática: O predicado. Clases de predicados. Perífrases verbais. páx. 76-77 do libro de aula.

Repaso de VERBOS REGULARES EN GALEGO

Tradición oral: As tradicións do Nadal galego. 

UNIDADE 5

Vocabulario : As palabras derivadas. Prefixos e sufixos. páx. 98 do libro de aula.

Ortografía: Palabras con B e con V, páx. 99 do libro de aula

Gramática: Repaso de Pronomes Persoais tónicos e átonos. 

Comunicación: O Día escolar da non violencia

Tradición oral: Do Entroido

Literatura:  Recursos literarios: 

De contido ou semánticos: metáfora, metonimia, personificación, hipérbole, simil, 

De ritmo: Paralelismo, polisíndeton, aliteración e anáfora. 

UNIDADE 6

Ortografia: Palabras con h ou sen h. páx. 119 do libro de aula 

Gramática: Os Complementos Directo e Indirecto páx. 120-121 do libro de aula.

Literatura: Día de Rosalía, recursos nun poema

UN POEMA A COMENTAR NO DÍA DE ROSALÍA

UNHA DUCIA DE MANEIRAS DE CELEBRAR O DÏA DO NACEMENO DE ROSALÍA DE CASTRO:

XAN 

Xan vai coller leña ó monte,

Xan vai a compoñer cestos,

Xan vai a poda-las viñas,

Xan vai a apaña-lo esterco,

e leva o fol ó muíño,                               5

e trai o estrume ó cortello,

e vai á fonte por augua,

e vai a misa cos nenos,

e fai o leito i o caldo...

Xan, en fin, é un Xan compreto,           10

desos que a cada muller

lle conviña un polo menos.

Pero cando un busca un Xan,

casi sempre atopa un Pedro.

Pepa, a fertunada Pepa,                           15

muller do Xan que sabemos,

mentras seu home traballa,

ela lava os pés no rego,

cátalle as pulgas ó gato,

peitea os longos cabelos,                        20

bótalles millo ás galiñas,

marmura co irmán do crego,

mira si hai ovos no niño,

bota un ollo ós mazanceiros,

e lambe a nata do leite,                            25

e si pode bota un neto

ca comadre, que agachado

traillo en baixo do mantelo.

E cando Xan pola noite

chega cansado e famento,                        30

ela xa o espera antre as mantas,

e ó velo entrar dille quedo:

—Por Dios non barulles moito...

que me estou mesmo morrendo.

—¿Pois que tes, ña mulleriña?                   35

—¿Que hei de ter? Deita eses nenos,

que esta madre roe en min

cal roe un can nun codelo,

i ó cabo ha de dar comigo

nos terrós do simiterio...                             40

—Pois, ña Pepa, toma un trago

de resolio que aquí teño,

e durme, ña mulleriña,

mentras os meniños deito.

De bágoas se enchen os ollos,                     45

de Xan ó ver tales feitos;

mas non temás, que antre mil,

n' hai máis que un anxo antre os demos;

n' hai máis que un atormentado

antre mil que dan tormentos.                         50

Rosalía de Castro do libro Follas Novas

ACTIVIDADES DE COMUNICACIÓN, LITERATURA, LINGUA E SOCIEDADE

1ª Que cres que nos quere dicir Rosalía con este poema?

Denuncia ou expresa un sentimento de critica ante  a desigualdade entre homes e mulleres con ironía. Rosalía describe unha situación totalmente contraria á que se daba en realidade na súa época entre homes e mulleres. Por iso é considerada unha poeta claramente protofeminista. 

Repara no que consiste este recurso literario da ironía: Expresar ou dar a entender o contrario do que se di expresamente (normalmente se axuda coa entoación).

2ª Imos falar un pouco doutros recursos que utiliza Rosalía neste poema para reforzar a ironía

Busca no poema os seguintes recursos:

Semánticos (que procura expresar o contido e intencón ou ton do texto)

Metáfora (identificación de dous conceptos)

Antítese (contraposición)

Hipérbole (esaxeración)

Enunciación (acumulación de accións ou substantivos)

Símil (comparación)

Metonimia (unha parte polo todo)

 Recursos gramaticais ou formais que provocan ritmo):

Paralelismo (repetir a estrutura dun verso)

Anáfora (repeticion duha ou máis palabras)

Polisíndeton (moitas conxuncións)

3ª Finalmente imos poñer en relación a intención ou o tema do poemas cos recursos e contexto social e literario de Rosalía:

Está moi claro que a intención de Rosalía neste poema é a de realizar unha crítica sutil ao machismo e as desigualdades da época a través deste texto irónico.  Fálanos dun home bo, Xan, que como ela di "deses que a cada muller lle conviña un polo menos. Pero cando un busca un Xan, casi sempre atopa un Pedro. Subliña así o seu interese especial pola muller como suxeito protagonista de muitos dos seus poemas.  Ademais deixa na última estrofa un certo sabor amargo relacionado coa denuncia da violencia de xénero ao lembrar que "anxo atormentado" hai un, pero lamentablemente son mil "os demos que dan tormentos". Convértese deste xeito Rosalía nunha defensora da igualdade, é dicir, un referente mesmo  na actualidade da loita feminista. 

REPASAMOS OS PRONOMES PERSOAIS?

 PRONOMES PERSOAIS TÓNICOS E ÁTONOS

DO ENTROIDO

 

O CICLO ANUAL NA NOSA TRADICIÓN:

 Pasado o Tempo de Defuntos e tras o soslticio de inverno que nós chamamos o ciclo das trece Lúas do Nadal chega o Entroido.

Do Entroido galego: un dos 10 máis orixinais do mundo.

 Etimoloxía: 

Carna vale! (Adeus á carne)

Calendario e do Entroido /  Coresma como contrapunto

 As Máscaras de Galicia e outras simboloxías.

Proba: En galego, por que non?

 En galego por que non? de Manuel  Núñez Singala

Capítulo 0

Capiítulo 1

Capítulo  2

Capítulo 3

Capítulo 4

Capítulo 5

Capítulo 6

Capítulo 7, 8 e 9

SUXEITO E PREDICADO

REPASAMOS OS VERBOS REGULARES?

 

 VERBOS REGULARES

FELIZ ANINOVO ou ANO NOVO?

 

ANINOVO ou ANO NOVO?

ANALICÉMONOS COMO GALEGOS E GALEGAS

 

Que se destaca neste primeiro capítulo da nosa cultura? 

 E neste segundo capítulo como se nos define ás xentes de Galicia?

 Procura atopar polo menos catro ou cinco trazos da nosa identidade que se indican neste vídeo publicitario. 

Concordas ou non co que se afirma?

ÁS VOLTAS COS PREXUíZOS

EN GALEGO, POR QUE NON ? 

 CAPÍTULO III

CAPÍTULO IV e V 

CAPÍTULO VI

Rematamos a lectura no Nadal

CONTIDOS PARA A PROBA DE AVALIACIÓN

1ª Avaliación:

UNIDADE O:  Lingua e sociedade:

- Panorámica da Historia da Lingua Galega

UNIDADE 1: 

- Comunicación: Comunicación e funcións da linguaxe  páx. 8 do libro de aula.

- Vocabulario: A orixe do léxico (I). Palabras cultas e patrimoniais páx. 14.

**Incorporamos os seguintes gráficos como axuda solicitada para distinguir palabras cultas e patrimoniais: 

- Ortografía: As maiúsculas páx. 15 do libro de texto.

- Gramática: A lingua e a súa organización. Unidades lingüísticas. As palabras. Clases páx. 16-17

- O substantivo e adexctivo: Xénero e número  (só no blog).

- Literatura: Os textos e os xéneros literarios páx. 20-21

UNIDADE 2: 

- Comunicación: Os textos e as súas propiedades Páx. 28

- Vocabulario: A orixe do léxico (II). Léxico de substrato (prerromanos) e de superestrato (xermanos e árabes) páx. 34 

- Ortografía: Acentuación de ditongos, tritongos e hiatos páx. 35

- Gramática: Repaso das frases só polo BLOG

- A oración. Suxeito e predicado. Concordancia. Clases de oracións segundo a modalidade de enunciado Páx. 36- 37 . 

LEMBRA ademais:

- Predicado verbal (verbos de acción) por exemplo:   Pedro come pan.

- Predicado nominal con verbos de estado (o que pode levar ATRIBUTO): Ana parece lista. 

PLAN LECTOR: Lingua e sociedade.

- Limiar: En galego por que non?

- Cap.I : Concepto de Estereotipo, prexuízo e discriminación. Identificar prexuízos. 

- Cap. II: Porque soa mal. 

EN GALEGO, POR QUE NON?

Comezamos a lectura?

CAPÍTULO I

CAPÍTULO II

CAPÍTULO III

UNIDADE 1/: DE SUBSTANTIVOS E ADXECTIVOS

CLASES DE PALABRAS

XÉNERO GRAMATICAL E NÚMERO

UNIDADE 0/ A MEMORIA DO NOSO (II): Panorama da historia da Lingua Galega

 

Como nace unha lingua? 

Unha comunidade que vive nun territorio concreto ao longo dun tempo en condicións favorables é quen de crear unha lingua como consecuencia dun conxunto complexo de accións e reaccións seculares das persoas que conforman esa comunidade coa natureza que as rodea. 

Cando nace unha lingua nace como un ser que vai desenvolver con capacidade propia a súa singular maneira de ver o mundo. Todas as linguas pasan por etapas infantís e xuvenís nas que non son aínda unha lingua plenamente autónoma, pero cando chega á maioríade idade, convértese na peculiar forma de percibir o universo que os seus falantes van incorporando como un gran legado a gardar con agarimo. Porque ese conxunto de palabras conforman a identidade, o carácter a forma de pensar, un patrimonio que nos fai humanos. Do contrario serían seres incapaces de entender o seu entorno, sen as voces que esa lingua lles foi dando como ferramenta de expresión e comunicación cos demais, de comprensión e interpretación do mundo, sen a súa fala, non serían ninguén. 

AS RAÍCES DA NOSA LINGUA

O NACEMENTO, ESPLENDOR E DECADENCIA MEDIEVAL DA NOSA LINGUA

DOS SÉCULOS ESCUROS AO REXURDIMENTO

DO SÉCULO XX Á ACTUALIDADE

UNIDADE 0/ A MEMORIA DE NOSO (I) Como andas de afán por saber?

 Por que a memoria? Falamos da memoria porque é unha ferramenta da humanidade altamente necesaria para progresar, e o progreso sen coñecemento faise unha tarefa imposible. Mais non hai memoria sen curiosidade, ese afán de saber de nós, ese espello do ser no que se reflicte a identidade.

Como andas de afán por saber? 

                                                                   Ti es una persoa curiosa? 

Todas as persoas somos seres curiosos, temos afán de saber, porque sempre hai preguntas por responder se desexamos medrar. 

O afán de saber como se produce?  Pois imos ilustralo cun coitelo que corta ou non, porque está, ou non, ben afiado. Se non temos coitelo, na prehistoria non o tiñan, cortaban con pedras pulidas, logo foron atopando e elaborando outras ferramentas cada vez máis acaídas para este labor. Cales son as ferramentas do saber? Sen dúbida moitas. O coñecemento implica  o uso da memoria de noso e da educación para medrar, entre outras.

 A educación e a cultura débenlle moito á memoria. Entón para que serve a memoria? Non se trata de memorizar datos e máis datos por almacenar na nosa mente, senón preguntarse sobre o pasado para construír o futuro, para solucionar no día a día o noso alimento que nos permite crecer. Para cortar a carne ou o peixe, é mellor ter ferramentas axeitadas, e ademais ter afiada a nosa curiosidade, o noso afán por saber alimentando o noso ser.

Estes días hai un debate nas redes sobre o que unha muller opinaba da lectura. Manifestou que non lle gustaba ler. Pois ben, pode non gustarche a lectura, pero ninguén dúbida que a lectura é unha boa ferramenta de aprendizaxe e de pracer. Afortunadamente a humanidade é diversa e pode resolver esta necesidade do saber non só coa lectura. Hai no mundo unha chea de xentes que son analfabetas e unha chea de sociedades alfabetizadas, unhas e outras non deixan de ser curiosas, para unhas pode resultarlles máis doado atopar respostas porque teñen o coitelo mellor afiado, ou simplemente porque teñen coitelos. Podemos chegar a un mesmo lugar andando, en bicicleta, en coche ou en avión, dispoñemos de distintas fórmulas para viaxar polo coñecemento certamente, uns usan unhas outras varían, unhas poden ser máis rápidas, outras máis lentas, pero hai lugares aos que non se pode ir en avión, aos que só podemos ir andando ou aos que é mellor chegar andando. Así de caprichoso e apaixonante, pracenteiro e necesario é iso de procurar saber de nós.  

 Nós é un pronome que nos identifica e que parte do eu que somos na infancia, aquela etapa na que somos aínda mudos, incapaces de nos expresar como un adulto. A fala, a linguaxe é outra das grandes ferramentas do saber. O pensamento humano precisa das palabras, logo parece ineludible e imprescindible usalas para medrar e para saber de nós.  A actividade do seres humanos pasa por etapas inequívocas de maduración. A infancia do eu e a descuberta posterior do nós que coincide coa entrada na corrente da adolescencia desemboca na reafirmación do eu, ante ti e ante o nós, agora máis e mellor contrastados.  

ACTIVIDADES:  SABER DE NÓS 1: 

En 2003 Leilía, un grupo de pandeireteiras, gravaba por primeira vez esta cantiga: 

O meu amor se ti fores

lévame podendo ser,

eu teño que ir acabar

onde ti fores morrer.

Eu hei de morrer cantando

xa que chorando nacín

as marabillas do mundo

acabaron para min.

Logo en 2025 As Tanxugueiras fixeron esta versión:

Elas axuntaron ao vídeo difundido polas redes este texto: Adicado a todas aquelas mulleres que gardaron nas súas gorxas o eco das letras e melodías, sementando nelas a memoria que hoxe nos constrúe. Por facer do voso cantar un camiño con principio, pero sen final. E a Leilía, grazas por ser a porta de entrada cara as nosas antergas para moitas de nós. Tanxugueiras (17 de maio 2025)

1-  Por que esta cantiga é froito da memoria?

2- De que cres que trata esta cantiga analizando a súa letra? 

O meu amor se ti fores

lévame podendo ser...

Eu hei de morrer cantando

xa que chorando nacín...

As marabillas do mundo

xa acabaron para min...

SEGUIMOS COA UNIDADE 0

PROBA DE RECUPERACIÓN DE XUÑO

 

Os contidos desta proba do próximo día 18 de xuño por avaliacións son:

1ª Avaliación:

Gramática: AS CLASES DE PALABRAS páx. 17 do libro.

O XÉNERO E O NÚMERO no blog

AS FRASES: TIPOS 

Lingua e sociedade: 

PANORÁMICA DA HISTORIA DA LINGUA GALEGA no blog

Léxico, ortografía e expresión: A ORIXE DO LÉXICO páx. 34  do libro

PALABRAS CULTAS E PATRIMONIAIS na páx, 14 do libro

Literatura: OS XÉNEROS LITERARIOS páx. 20 e 21 do libro

2ª Avaliación:

Gramática: VERBOS REGULARES

CLASES DE PREDICADOS. PERÍFRASES VERBAIS páx.: 76-77 do libro de texto

Léxico, ortografía e expresión: PALABRAS DERIVADAS.  no libro páx. 98

PALABRAS CON V ou B no libro páx. 99

ACENTO DIACRÍTICO

Plan lector: EN GALEGO, POR QUE NON? (incluirá unha pregunta sobre este libro traballado na aula)

3ª Avaliación: 

Gramática:  VERBOS IRREGULARES

PRONOMES PERSOAIS ÁTONOS 

TIPOS DE COMPLEMENTOS DA ORACIÓN SIMPLE no libro  páx: 120-121, 140-141 e 160-161

Léxico, ortografía e expresión: PALABRAS COMPOSTAS no libro páx. 118.

PALABRAS CON H ou sen H no libro páx. 119

Lingua e sociedade: AS LETRAS DAS CANTAREIRAS

AS LINGUAS DA PENÍNSULA.

A LUSOFONÍA páx. 88-89

Literatura: O XÉNERO TEATRAL características do texto dramático a partir da lectura ou da representación dunha obra de teatro.

Plan lector: O ACHADO DO CASTRO de Manuel Núñez Singala (Farase unha proba exclusiva sobre a lectura).

PLAN LECTOR 3ª Avaliación

 

Como se chaman as/os personaxes desta obra? 

Que sabemos sobre elas e eles?