LINGUAS DA PENÍNSULA E A LUSOFONÏA

 As linguas da península e a lusofonía   no libro páxinas 86-87-88-89

Proba: En galego, por que non?

 En galego por que non? de Manuel  Núñez Singala

Capítulo 0

Capiítulo 1

Capítulo  2

Capítulo 3

Capítulo 4

Capítulo 5

Capítulo 6

Capítulo 7, 8 e 9

LINGUAS DA PENÍNSULA E LUSOFONÍA

 Das 6000 linguas do mundo o galego está nun privilexiado grupo de liguas con máis dun millón de falantes: Este grupo do chamado 5% da lingua: 

Son todo linguas indoeuropeas, agás o eúscaro, o idiona máis antigo da nosa península que non se orxina en ningunha das 5 grandes familias lingüísticas do mundo, o tamarig de Ceuta e Melilla e o guanche de Canarias, ambos idiomas de orixe bérber. 

 No mapa non sinalamos dous idiomas de orixe bérber:
 O guache das Canarias e o tamarig de Ceuta e Melilla.

EN GALEGO, POR QUE NON ? Rematamos a lectura capítulos 7, 8 e 9

 

Na lectura dos últimos capítulos poderás atopar respostas para combater varios destes prexuízos. 

CAPÍTULO 7: Porque é unha lingua minoritaria.

1- En que lugar da estrada das linguas colocarías ao galego? 

2- O coñecemento doutras linguas debe levarnos a abandonar a nosa lingua? Por que? Argumenta ben a resposta. 

3- Falar español e chinés permitiríanos falar con cincocentos millóns de persoas, por que esta posibilidade é realmente imposible? Por que ten tan pouco valor a cantidade á hora de falar dunha lingua?

4- Lembrándonos do concepto de diglosia, que é unha lingua minorizada?

CAPÍTULO 8: Porque non o fala ninguén.

 5-O xogo dos cen falantes. En que consiste este xogo? Atreveríaste a comezar a xogalo? Que cres que pasaría ao facer uso deste xogo?

 

CAPÍTULO 9:  Porque non.

Tras a lectura da sorprendente historia que se nos relata no capítulo, na que debemos derrubar todo un muro de discriminación,  responde:

6- Unha tremenda historia por resolver... sabemos por que e como temos que defender a nosa lingua de centos de anos de discriminación e prexuízos? Razoa a resposta a modo de conclusión tras da lectura.

EN GALEGO, POR QUE NON? : Capítulo 6: Porque o galego é unha lingua imposta

  REPARA NOS PROBLEMAS DE PERSPECTIVA: 

 

Seguro que cando se reclama que as Matemáticas se estuden en galego, hai alguén que pensa que iso é "unha imposición". Pero esas persoas, como a maioría, non repara que o mundo está cheo de imposicións. Por exemplo, se imos ao cine temos que pagar unha entrada, iso é unha imposición. Tamén é unha imposición que teñamos que ver películas no cine exclusivamente dobradas ao castelán e non ao galego (aínda que case ninguén se percata de que igualmente é outra imposición).

Cando se nos di que o galego é unha lingua imposta sempre debemos lembrar os problemas de perspectiva que unha sociedade pode sufrir.

Suxerimos entón a lectura do capítulo 6 do libro EN GALEGO, por que non? de Manuel Núñez Singala. Podemos atopar algo como isto:

Imaxina esta escena: 

Un neno está nun cuarto, en pixama e zapatillas, xogando a un videoxogo. De súpeto ábrese a porta e outro neno achégase a el, e arrebátalle os mandos do videoxogo, e non só iso, senón que lle esixe tamén que lle dea o pixama e as zapatillas.

Que pensas desta situación? Como a catalogarías?

Semella ser un neno que trata de impoñer a súa autoridade sobre outro, un neno un tanto abusón ou autoritario. Pero o autor, a continuación, dinos que esta escena era só a escena final dunha historia máis complexa que comezou moito antes.


" Un neno volve á súa casa despois de saír do colexio, e vai correndo ao seu cuarto porque lle apetece xogar a un videoxogo. Cando chega alí a súa sorpresa é enorme, outro neno está xogando co seu equipo, vestido co seu pixama e calzado coas súas zapatillas. A súa primeira reacción é de estupor, non o pode crer. Daquela baixa a falar cos seus pais. Eles dinlle que tampouco o entenden, que o neno chegou e instalouse, sen dar máis razóns. O neno sobe de novo ao seu cuarto e arrebátalle os mandos do videoxogo...

O feito de ampliar a información serviu para darlle un xiro ben distinto á situación.

Como dixo A. Einstein ? Ti non podes resolver un problema coa mesma mente que se creou.

Fíxate agora na imaxe adxunta a esta entrada, se vemos a primeira teremos unha visión parcial e ben distinta que se observamos logo a segunda obtendo unha maior perspectiva, dándolle un xiro á situación imaxinada no momento que cambiamos de óptica.

Co galego pasou algo semellante ao da escena do neno. Seguimos coas palabras de Núñez Singala:

"Con frecuencia só somos conscientes da escena final, e esquecemos -ou ocúltannos- a historia completa. O galego orixinouse en Galicia, e foi a lingua da totalidade da poboación na Idade Media durante varios centos de anos. Despois, por cuestións que son ben coñecidas, veu instalarse o español ao noso territorio, e moitas veces pola forza. O galego non se pode impoñer, do mesmo xeito que o neno que sobe ao seu cuarto non aceptaría que a devolución das súas cousas fose considerada unha imposición ao intruso que se instalou na súa casa.

En ambos casos, o do neno e o do galego, trátase máis ben dunha recuperación, non dunha imposición.

Agora hai que preguntarse: Por que prospera nalgúns a idea de que o galego é unha lingua que se está impoñendo?

Simplemente porque para que o galego recupere usos, o español ten que perdelos. Isto é así e non pode ser doutro xeito. O terreo que un gaña teno que ceder o outro. Pero de aí a dicir que se trata dunha "imposición" hai unha gran distancia. As sociedades democráticas réxense por leis que elaboran os representantes elixidos polo pobo para iso. A recuperación do galego ten uns importantes fitos oficiais na aprobación da Constitución española, no ano 1978, e no Estatuto de Autonomía, en 1981, na lLei de Normalización Lingüística, no ano 1985, e na aprobación, no ano 2004, do Plan Xeral de Normalización Lingüística. Sobre as primeiras leis fundamentais houbo referendos, ou sexa, que as votaron directamente todos os e as galegas que quixeron. E as dúas normas segundas foron aprobadas no Parlamento de Galicia, as dúas por unanimidade de todos os deputadas/os pertencentes ás distintas forzas con representación parlamentaria. É iso unha imposición?

Se opinas que si deberías admitir que todas as outras leis, desde o código civil ata o de circulación, son imposicións. E o mesmo ocorre coa "imposición" de estudar galego. Todas as materias do currículo son impostas, dende a física ata as matemáticas, impostas polas autoridades educativas do goberno democraticamente electo. En realidade, desde ese punto de vista, o mundo está cheo de imposicións, xa que eu non teño a liberdade para coller o coche do meu veciño nin para entrar no cine sen pagar, nin para edificar a miña casa na propiedade que me dea a gana. As leis, as normas en xeral, impoñen unha orde que se considera adecuada para a convivencia, por fortuna existen esas imposicións que nos fan a vida soportable.

Resulta desenmascarador que aqueles que claman contra a imposición e enchen o peito con palabras como liberdade, bilingüismo e harmonía só se deixen oír nos casos en que o galego comeza a asomarse á igualdade co español. Nada din das moitas outras situacións nas que o galego simplemente non ten presenza ningunha. Cando un galegofalante poderá ler as instrucións dos electrodomésticos no seu propio idioma ou os prospectos dos medicamentos ou as ofertas do supermercado ou os folletos das axencias de viaxes ou as cartas nos restaurantes...? Son dereitos que os que falan español xa teñen. Cando un galegofalante poderá ser a oferta de libros, revistas, xornais, películas no cinema ou canles de televisión que teñen os que falan español? É inútil seguir, pois todos sabemos que a lista sería moi longa. Dicir que a lingua que está en clarísima desvantaxe está sendo imposta é tanto como afirmar que os paxaros se tiran ás escopetas.

E non esquezamos que o galego non ´so é a lingua propia de Galicia, senón que sempre o foi, e segue a ser, o idioma maioritario deste país ata esta ano pasado. Tamén é oficial o español, e cómpre respectar os dereitos dos que optan por vivir en Galicia nesa lingua. Pero se non queremos crear unha Galicia con dúas comunidades que vivan de costas unha á outra, e enfrontadas pola cuestión da lingua, é imprescindible que todas as persoas que vivimos en Galicia coñezamos e teñamos competencia en ambas as dúas linguas.
E para iso un sistema educativo que asegure a competencia nas dúas linguas oficiais é imprescindible. Por outra banda, asegura o autor, non creo que haxa ningún galegofalante que non saiba falar español, e si hai unha certa cantidade de falantes de español incapaces de expresarse en galego. Esta é a desigualdade que cómpre corrixir."

CUESTIÓNS DO CAPÍTULO 6

1-Explica coas túas palabras (nun texto 15 ou 20 liñas) por que o Proceso de Normalización lingüística que vivimos en Galicia non é un proceso de imposición.

2- Cres que este Proceso de Normalización está rematado? Razoa e argumenta debidamente a resposta.

3- Sabías que na actualidade aprender o español na escola é un dereito e un deber, pero aprender galego só é un dereito, non temos o deber de aprendelo? Cres que esta diferenza é axeitada tendo en conta o último parágrafo do capítulo 6 que acabamos de ler? Razoa a resposta.

EN GALEGO, POR QUE NON? Capítulos 4 e 5

 

Cuestionario sobre o Capítulo 4

Supoñamos que hai catro persoas galegas e das catro persoas hai unha que non fala galego...

1- Por que falar en galego cando hai alguén que non o fala NON é de mala educación?

Argumenta con alomenos tres razoamentos ben expostos unha resposta afirmativa, é dicir, non é de mala educación falar galego cando hai alguén que non o fala.

 Capítulo 5 de EN GALEGO, POR QUE NON?

Despois de ler o capítulo titulado: Porque non o damos falado ben, responde ao cuestionario seguinte cos criterios que se verteron na lectura:

1- É normal que a unha persoa que aprende o galego de segunda lingua lle resulte difícil.  Pero se a dificultade é natural, cal é o problema de fondo para que realmente a aprendamos ben?

2- Para falar ben unha lingua que é ineludible facer antes?

3- Por que a un polaco lle pode resultar máis doado aprender galego en catro meses que a un asturiano?

4-  Responde cres que aos franceses, británicos, españois e estadounidenses lles resulta máis fácil aprender outros idiomas? Como se explica?

5- Unha cousa curiosa, por que cres que os galegos cando se lles pregunta se falan ben o galego din que na súa comarca non, que é noutro punto de Galicia onde se fala ben o noso idioma? Cales son as razones obxectivas que contribúen a este tipo de crenzas?

6- O autor do libro fai referencia a unha gaivota chorona, que quere dicir con isto? Explícao razoadamente.

7- Que quere dicir Núñez Singala cando di que  "usa un castelan tinguido de galego"?

8- Seguindo o reto que nos plantea o autor imos poñer en castelán correcto o seguinte texto:

Érache boa! Madia leva, namentras non haxa unha vacina eu espétome na casiña, canda a lareira, con sentidiño, e se hai que deixar a poula as terras, e pasar todo o día esperrechado no sofá en cirolas, faise, e se petan na porta, que peten por máis riquiño ou o máis langrán ou galopin que sexa, eu a velas vir!. Vaites, vaites, presta ver como poalla e ti sen te mollar. Non che sei, que vou dicir, coma o colo dunha nai non che hai, só vou saír botar o cosco.

9- E como se fai no capítulo imos tamén conxugar catro verbos en presente de indicativo con alternancia vocálica, a ver que tal o fas (lembra que para falar unha lingua ben, hai que realizar un esforzo, sobre todo se non é a túa lingua habitual, e en principio vas cometer loxicamente erros):

- Durmir, subir, seguir e divertir.

EN GALEGO POR QUE NON? Capítulo 3

CUESTIONARIO DO CAPÍTULO 3: 

1- Lémbraste deste texto que lemos en 1º da ESO?

Algúns homes -galegos tamén- andan a falaren dun idioma universal, único para toda a nosa especie. Son os mesmos que buscan a perfección baixando pola escada zoolóxica, deica sentiren envexa das formigas e das abellas. Son os mesmos que perderon o anceio de chegaren a ser deuses, e renegan das inquedanzas que produce a sabedoría. Son os mesmos que consideran o mito da Torre de Babel como un castigo, e renegan da vida ascendente. Mais eu dígolles que a variedade de idiomas, coa súa variedade de culturas, é o signo distintivo da nosa especie, o que nos fai superiores aos animais. Velaí vai a demostración: Un can de Turquía ouvea igual que un can de Dinamarca; un cabalo das pampas arxentinas rincha igual que un cabalo de Bretaña. E sabedes por que? Porque os pobres animais aínda están no idioma universal.

CASTELAO, Sempre en Galiza.

Que terá que ver con este capítulo?

2-  Facendo contas caemos na conta de como funcionan algunhas trampelas coas que nos poden tomar o pelo e de que resulta relativamente sinxelo, pero á vez moi nocivo e velenoso mesturar verdades e mentiras para crear un tremendo prexuízo.  Enuncia as mentiras e as verdades que atopas tanto na historia dos tres amigos de cea con 300 euros  como no asunto (título) do que tratamos neste capítulo? 

3- Desmontamos a seguir o prexuízo do disco duro do ordenador.  Explica brevemente en que consiste este prexuízo e como podemos desmontalo? Recorda logo por que o saber non ocupa lugar? 

4-  A anécdota de Benxamín Franklin reforza o antedito.  Como a relacionarías co que respondemos na anterior pregunta?

5- Cantas grandes familias de linguas dixemos que hai no mundo?  

Identifica a súa orixe polo seu nome:

- Indoeuropeo:

-Camito-semita: (linguas árabes e xudías)

-Bantú:

-Amerindia:

-Sinoaustrina: 

 Pertence o éuscaro a algunha delas? Por que?

6-  Resumindo e sumando argumentos: Por que é un insulto á intelixencia, e algo moi patético, afirmar que aprender unha lingua é unha perda de tempo?

EN GALEGO, POR QUE NON? Capítulo II

 

No capítulo segundo debes cubrir un pequeno recadro que aparece na páxina 29 antes de seguir lendo.

CUESTIÓNS

1- Despois de ler o capítulo podes ir respondendo en base a ese cadro as seguintes cuestións:

 - Que teñen en común as linguas da primeira columna? 

-   Que comparten as da segunda?

2- Como se orixinaron as palabras bárbaro e bérbere? 

3- Cal é a etimoloxía da palabra algarabia?

4- Lembras algunha película, ademais da que se comenta na lectura, onde existan prexuízos lingüísticos evidentes? Explica polo menos un caso.

EN GALEGO POR QUE NON? Capítulo I

COMO NACEN OS PREXUÍZOS?

Os prexuízos parten dunha tautoloxía (unha opinión irrefutable) que son os denominados estereotipos.

Primeiro pensamos en negativo sobre algo, logo esas ideas pasan a ser sentimentos que expresamos como prexuízos e o máis grave é cando se converten en accións negativas (discriminacións)

Un prexuízo é criticar sen argumentos obxectivos, sen ter coñecementos previos de algo. De tal xeito aglutinamos baixo un mesmo criterio varios grupos de persoas, é dicir, creamos unha opinión comunmente negativa sobre ese grupo de persoas ou unha situación sen reparar nas singularidades de cadaquén. O prexuízo lingüístico é un xuízo de valor sobre unha lingua e os seus falantes. Os romanos e os gregos falaban por exemplo de pobos "bárbaros", é dicir, os que non sabían falar e só emitían sons como bar--bar... e polo tanto inferiores para referirse aos que non falaban latín ou grego, as linguas dignificadas polo imperio.

ESTEREOTIPOS E PREXUÍZOS

CUESTIÓNS:

1-IDENTIFICANDO OS PREXUÍZOS MÁIS COMÚNS SOBRE O GALEGO

Despois de definir o concepto debemos dar un paso máis neste proceso de erradicación dos prexuízos.

A primeira das metas que nos marcamos é poder identificar ditos prexuízos. Imos probar sobre un texto, unha situación determinada.

Imos probar a identificar que prexuízos dos que aparecen na listaxe da ilustración están neste texto adaptado dun relato de Suso de Toro:

 FALANDO DE NOMES...(Nunha oficina do Rexistro Civil falan o oficinista e un cidadán, un tal Xosé)

- ¿Qué quiere?

- Viña cambiar o meu nome do castelán para o galego.

- Pero hombre, no le entiendo. ¿Qué pasa con su nombre? ¿Está mal?... es que no acabo de entender lo que pretende usted exactamente. No sé a dónde quiere llegar.

5- Pois... Mire, o nome co que eu figuro no Rexistro Civil é "José". Ben, pois onde di "José" eu quero que poña "Xosé". Non sei se me expliquei ben ou lle queda confusa esta última parte.

- No me sea irónico, que así no se le va a ninguna parte. En resumidas cuentas, usted lo que pretende es traducir su nombre al gallego. Ya veo. Verá yo no me quiero meter en lo que no es de mi incumbencia, pero dígame, ¿no le gusta su nombre? José es un nombre muy bonito. Yo mismo me llamo José. Y mi hijo mayor, que es abogado.

10- Mire, señor José, nin me gusta nin me deixa de gusta o meu nome, pero eu quero que figure en galego.

- Ya, ya veo. Pero, total, a usted qué más le da. Si usted quiere llamarse Xosé, ¿quién se lo impide? Es libre de firmar como quiera.

- Xa, pero eu quero que, ademais de chamarme eu a min mesmo "Xosé", figure así nos papeis. Que se me recoñeza o meu nome.

15- Ya. Como los travestis, que se operan y luego quieren que se les reconozca el cambio de sexo. Vamos, entre hombres, de tú a tú. Dígame la verdá, ¿a usted le llama realmente alguien "Xosé"? Non lle pasa coma a min que todos me chaman Pepe?

- Si, home. Pero eu quero figurar a todos os efectos legais coma o "Xosé" que son.

- Ya, como los travestis. O sea que lo suyo es debido a sus ideas.

20- Pois si señor. O meu idioma é o galego, o idioma do meu país é o galego, e eu quero dentro e fóra do meu país chamarme "Xosé". En galego. Non sei se me explico.

- Se explica usted perfectamente. Es sorprendente cómo las ideas políticas pueden esclavizar a una persona. Y eso que usted parece una persona con estudios?¡Usted es un fanático! Alá usted y las consecuencias que le deparen sus actos. Pero no piense ni por un

25) momento que es usted más gallego que yo. Mire, tamén eu sei falar galego. Sempre que vou ao campo e falo cos paisanos, falo galego. A Marela, o carro , a fonte? Pero galego verdadeiro, eh. O enxebre. Non ese inventado agora polos profesores que non o mamaron. Vostede mamou o galego?, eh?, mamouno?

EN GALEGO, POR QUE NON? de Manuel Núñez Singala

 

A adolescencia é unha etapa crucial xa que nesta banda de idade é cando se produce a opción lingüística que logo tenderá a perpetuarse. Van dedicadas estas páxinas a vós rapaces e rapazas da ESO. Trátase dun texto que procura combater as simplificacións e os prexuízos vixentes aínda no século XXI, opinións lingüísticas baseadas en xuízos erróneos de poderosa inercia que malia estaren superadas, demostrada a súa falsidade, seguen tendo un eco notable na opinión pública de hoxe, especialmente entre os sectores máis novos da sociedade, unha das razóns da perda de falantes entre a mocidade. O futuro do galego está na xente nova, sodes os falantes do mañá, a continuidade da lingua está condicionada porque a acollades conservedes e usedes libres de simplificacións e prexuízos.

As ideas e opinións sobre a lingua galega que temos as galegas/os son moi variadas. Tamén é verdade que moitas veces as opinións que posuímos non son nosas, son prestadas. Adoptamos a que soe ser maioritaria ou que cremos que comparten a maioría das persoas (se todos pensan así, debe ser o correcto). Iso afórranos traballo.  Pero coidado, porque iso pódenos enganar moi facilmente, adoptar unha opinión que cremos maioritaria non é garante de que sexa certa e nin tan sequera opinión da maioría (durante cantos séculos se pensou que a terra era plana?).

Este libro repara na importancia de convidar á reflexión. a pensar honradamente sobre o galego, esperando que nestas páxinas descubras elementos que che permitan crear unha opinión propia, túa, sen simplificacións , sen prexuízos sobre a lingua galega.

DESPOIS DE LER O LIMIAR-PRÓLOGO E O CAPÍTULO 0

CUESTIÓNS

1- A que xénero pertence este libro? Por que esta lectura non é unha novela nin un conto, non é un libro de poesía nin é de teatro?

2- Sobre a páxina 11: Este libro a quen vai dirixido especialmente? Por que?

3- Con que adxectivo, as galegas/os, denominamos á gaivota común? Que ten de estraño?

Por que cres que facemos isto as galegas/os?

4- Algo semellante a da gaivota ocorreu con ROSALÍA DE CASTRO, pero como debemos interpretar realmente a súa obra? Atopa a resposta na páxina 14.

5- Sobre que vai tratar este libro de Manuel Núñez Singala? Por que o sabemos. Procura os argumentos que dá o autor na páxina 15.