UNHA DUCIA DE MANEIRAS DE CELEBRAR O DÏA DO NACEMENO DE ROSALÍA DE CASTRO:
XAN
Xan vai coller leña ó monte,
Xan vai a compoñer cestos,
Xan vai a poda-las viñas,
Xan vai a apaña-lo esterco,
e leva o fol ó muíño, 5
e trai o estrume ó cortello,
e vai á fonte por augua,
e vai a misa cos nenos,
e fai o leito i o caldo...
Xan, en fin, é un Xan compreto, 10
desos que a cada muller
lle conviña un polo menos.
Pero cando un busca un Xan,
casi sempre atopa un Pedro.
Pepa, a fertunada Pepa, 15
muller do Xan que sabemos,
mentras seu home traballa,
ela lava os pés no rego,
cátalle as pulgas ó gato,
peitea os longos cabelos, 20
bótalles millo ás galiñas,
marmura co irmán do crego,
mira si hai ovos no niño,
bota un ollo ós mazanceiros,
e lambe a nata do leite, 25
e si pode bota un neto
ca comadre, que agachado
traillo en baixo do mantelo.
E cando Xan pola noite
chega cansado e famento, 30
ela xa o espera antre as mantas,
e ó velo entrar dille quedo:
—Por Dios non barulles moito...
que me estou mesmo morrendo.
—¿Pois que tes, ña mulleriña? 35
—¿Que hei de ter? Deita eses nenos,
que esta madre roe en min
cal roe un can nun codelo,
i ó cabo ha de dar comigo
nos terrós do simiterio... 40
—Pois, ña Pepa, toma un trago
de resolio que aquí teño,
e durme, ña mulleriña,
mentras os meniños deito.
De bágoas se enchen os ollos, 45
de Xan ó ver tales feitos;
mas non temás, que antre mil,
n' hai máis que un anxo antre os demos;
n' hai máis que un atormentado
antre mil que dan tormentos. 50
Rosalía de Castro do libro Follas Novas
ACTIVIDADES DE COMUNICACIÓN, LITERATURA, LINGUA E SOCIEDADE
1ª Que cres que nos quere dicir Rosalía con este poema?
Denuncia ou expresa un sentimento de critica ante a desigualdade entre homes e mulleres con ironía. Rosalía describe unha situación totalmente contraria á que se daba en realidade na súa época entre homes e mulleres. Por iso é considerada unha poeta claramente protofeminista.
Repara no que consiste este recurso literario da ironía: Expresar ou dar a entender o contrario do que se di expresamente (normalmente se axuda coa entoación).
2ª Imos falar un pouco doutros recursos que utiliza Rosalía neste poema para reforzar a ironía
Busca no poema os seguintes recursos:
Semánticos (que procura expresar o contido e intencón ou ton do texto)
Metáfora (identificación de dous conceptos)
Antítese (contraposición)
Hipérbole (esaxeración)
Enunciación (acumulación de accións ou substantivos)
Símil (comparación)
Metonimia (unha parte polo todo)
Recursos gramaticais ou formais que provocan ritmo):
Paralelismo (repetir a estrutura dun verso)
Anáfora (repeticion duha ou máis palabras)
Polisíndeton (moitas conxuncións)
3ª Finalmente imos poñer en relación a intención ou o tema do poemas cos recursos e contexto social e literario de Rosalía:
Está moi claro que a intención de Rosalía neste poema é a de realizar unha crítica sutil ao machismo e as desigualdades da época a través deste texto irónico. Fálanos dun home bo, Xan, que como ela di "deses que a cada muller lle conviña un polo menos. Pero cando un busca un Xan, casi sempre atopa un Pedro. Subliña así o seu interese especial pola muller como suxeito protagonista de muitos dos seus poemas. Ademais deixa na última estrofa un certo sabor amargo relacionado coa denuncia da violencia de xénero ao lembrar que "anxo atormentado" hai un, pero lamentablemente son mil "os demos que dan tormentos". Convértese deste xeito Rosalía nunha defensora da igualdade, é dicir, un referente mesmo na actualidade da loita feminista.
