mércores, 20 de novembro de 2024

CONTIDOS 1ª AVALIACIÓN.

 UNIDADE O:  Lingua e sociedade: (Para os que teñan que recuperar esta parte) 

- Panorámica da Historia da Lingua Galega

UNIDADE 1: 

- Comunicación: Comunicación e funcións da linguaxe  páx. 8 do libro de aula.

- Vocabulario: A orixe do léxico (I). Palabras cultas e patrimoniais páx. 14.

**Incorporamos os seguintes gráficos como axuda solicitada para distinguir palabras cultas e patrimoniais: 


- Ortografía: As maiúsculas páx 15 do libro de texto.

- Gramática: A lingua e a súa organización. Unidades lingüísticas. As palabras. Clases páx. 16-17

- Literatura: Os textos e os xéneros literarios páx. 20-21


UNIDADE 2: 

- Comunicación: Os textos e as súas propiedades Páx. 28

- Vocabulario: A orixe do léxico (II). Léxico de substrato (prerromanos) e de superestrato (xermanos e árabes) páx. 34 

- Ortografía: Acentuación de ditongos, tritongos e hiatos páx. 35

- Gramática: Repaso das frases só polo BLOG


- A oración. Suxeito e predicado. Concordancia. Clases de oracións segundo a modalidade de enunciado Páx. 36- 37 


 DA UNIDADE 3:  

Gramática: O Suxeito, Clases de suxeito e as Oracións Impersoais páx. 56-57

- O substantivo: Xénero e número  (só no blog).


PLAN LECTOR: Lingua e sociedade.

- Limiar: En galego por que non?

- Cap.I : Concepto de Estereotipo, prexuízo e discriminación. Identificar prexuízos. 

- Cap. II: Porque soa mal. 

mércores, 13 de novembro de 2024

O XÉNERO E NÚMERO DE SUBSTANTIVOS E ADXECTIVOS


 O SUBSTANTIVO

Sobre o xénero e o número, son dúas categorías gramaticais que afectan a substantivos, adxectivos e pronomes. Imos traballar polo de agora con substantivos e adxectivos. 

O  XÉNERO:


O NÚMERO:

luns, 11 de novembro de 2024

EN GALEGO, POR QUE NON? Capítulo II



 


No capítulo segundo debes cubrir un pequeno recadro que aparece na páxina 29 antes de seguir lendo.

CUESTIÓNS

1- Despois de ler o capítulo podes ir respondendo en base a ese cadro as seguintes cuestións:

 - Que teñen en común as linguas da primeira columna? 

-   Que comparten as da segunda?

2- Como se orixinaron as palabras bárbaro e bérbere? 


3- Cal é a etimoloxía da palabra algarabia?

4- Lembras algunha película, ademais da que se comenta na lectura, onde existan prexuízos lingüísticos evidentes? Explica polo menos un caso.




martes, 5 de novembro de 2024

EN GALEGO POR QUE NON? Capítulo I



COMO NACEN OS PREXUÍZOS?

Os prexuízos parten dunha tautoloxía (unha opinión irrefutable) que son os denominados estereotipos.

Primeiro pensamos en negativo sobre algo, logo esas ideas pasan a ser sentimentos que expresamos como prexuízos e o máis grave é cando se converten en accións negativas (discriminacións)

Un prexuízo é criticar sen argumentos obxectivos, sen ter coñecementos previos de algo. De tal xeito aglutinamos baixo un mesmo criterio varios grupos de persoas, é dicir, creamos unha opinión comunmente negativa sobre ese grupo de persoas ou unha situación sen reparar nas singularidades de cadaquén. O prexuízo lingüístico é un xuízo de valor sobre unha lingua e os seus falantes. Os romanos e os gregos falaban por exemplo de pobos "bárbaros", é dicir, os que non sabían falar e só emitían sons como bar--bar... e polo tanto inferiores para referirse aos que non falaban latín ou grego, as linguas dignificadas polo imperio.

ESTEREOTIPOS E PREXUÍZOS

CUESTIÓNS:

1-IDENTIFICANDO OS PREXUÍZOS MÁIS COMÚNS SOBRE O GALEGO

Despois de definir o concepto debemos dar un paso máis neste proceso de erradicación dos prexuízos.

A primeira das metas que nos marcamos é poder identificar ditos prexuízos. Imos probar sobre un texto, unha situación determinada.

Imos probar a identificar que prexuízos dos que aparecen na listaxe da ilustración están neste texto adaptado dun relato de Suso de Toro:

 FALANDO DE NOMES...(Nunha oficina do Rexistro Civil falan o oficinista e un cidadán, un tal Xosé)

- ¿Qué quiere?

- Viña cambiar o meu nome do castelán para o galego.

- Pero hombre, no le entiendo. ¿Qué pasa con su nombre? ¿Está mal?... es que no acabo de entender lo que pretende usted exactamente. No sé a dónde quiere llegar.

5- Pois... Mire, o nome co que eu figuro no Rexistro Civil é "José". Ben, pois onde di "José" eu quero que poña "Xosé". Non sei se me expliquei ben ou lle queda confusa esta última parte.

- No me sea irónico, que así no se le va a ninguna parte. En resumidas cuentas, usted lo que pretende es traducir su nombre al gallego. Ya veo. Verá yo no me quiero meter en lo que no es de mi incumbencia, pero dígame, ¿no le gusta su nombre? José es un nombre muy bonito. Yo mismo me llamo José. Y mi hijo mayor, que es abogado.

10- Mire, señor José, nin me gusta nin me deixa de gusta o meu nome, pero eu quero que figure en galego.

- Ya, ya veo. Pero, total, a usted qué más le da. Si usted quiere llamarse Xosé, ¿quién se lo impide? Es libre de firmar como quiera.

- Xa, pero eu quero que, ademais de chamarme eu a min mesmo "Xosé", figure así nos papeis. Que se me recoñeza o meu nome.

15- Ya. Como los travestis, que se operan y luego quieren que se les reconozca el cambio de sexo. Vamos, entre hombres, de tú a tú. Dígame la verdá, ¿a usted le llama realmente alguien "Xosé"? Non lle pasa coma a min que todos me chaman Pepe?

- Si, home. Pero eu quero figurar a todos os efectos legais coma o "Xosé" que son.

- Ya, como los travestis. O sea que lo suyo es debido a sus ideas.

20- Pois si señor. O meu idioma é o galego, o idioma do meu país é o galego, e eu quero dentro e fóra do meu país chamarme "Xosé". En galego. Non sei se me explico.

- Se explica usted perfectamente. Es sorprendente cómo las ideas políticas pueden esclavizar a una persona. Y eso que usted parece una persona con estudios?¡Usted es un fanático! Alá usted y las consecuencias que le deparen sus actos. Pero no piense ni por un

25) momento que es usted más gallego que yo. Mire, tamén eu sei falar galego. Sempre que vou ao campo e falo cos paisanos, falo galego. A Marela, o carro , a fonte? Pero galego verdadeiro, eh. O enxebre. Non ese inventado agora polos profesores que non o mamaron. Vostede mamou o galego?, eh?, mamouno?


martes, 29 de outubro de 2024

UNHA PROPOSTA PARA DEFUNTOS

 


Constrúe un texto narrativo a partir desta viñeta usando como elementos esenciais as referenciais citadas na ilustración e o que xa sabes sobre a morte e a tradición en Galicia. Escolle con esmero para esta historia o seu final, pensa logo tamén o ton, o ritmo máis axeitados, aqueles que che permitan poñer en práctica e amosar no texto creado as túas destrezas literarias máis sutís e deleitosas.

Has de reflexionar sobre a voz narrativa que vas usar, de entre as varias posibles e, claro está, o/a personaxe ou os/as teu(s)/túa(s) protagonista(s). Podes usar a descrición de espazos e o diálogo de personaxes, ou se cadra botarás man dunha narración sen máis. Pero enche o texto de recursos estilísticos que fagan o texto atractivo e intenso. Un consello esencial: Debes coidar a ortografía, pasarlle o corrector e procurar non ter nin unha soa falta. Sorpréndenos!

 

NOTA DE INTERESE: Esta pequena obra poderá sumarche un punto nesta avaliación a túa nota, mais só haberá tres textos seleccionados por aula canxeables por unha das preguntas do próximo exame de galego. 

Anímate a probar sorte! 

 Participaron de 2º ESO A:  

Mateo Alonso, Alba Miguélez,  Fernando Padín, Fiona Pouseu, Cloe Sampedro e Iago Padín

Participaron de 2º ESO B:

Sabela Argibay,  Héctor Caldas, María Canosa, Victoria Castro, Iago Fragueiro,  Xabier González, Ángela Moldes,  Valeria Osorio, Uma Otero, Mariña Otero, Carlota Paz, Lola Pazos e Teo Recamán.

Os textos gañadores estarán proximamente colgados na páxina da Biblioteca de Secundaria.

EN GALEGO, POR QUE NON? de Manuel Núñez Singala

 






A adolescencia é unha etapa crucial xa que nesta banda de idade é cando se produce a opción lingüística que logo tenderá a perpetuarse. Van dedicadas estas páxinas a vós rapaces e rapazas da ESO. Trátase dun texto que procura combater as simplificacións e os prexuízos vixentes aínda no século XXI, opinións lingüísticas baseadas en xuízos erróneos de poderosa inercia que malia estaren superadas, demostrada a súa falsidade, seguen tendo un eco notable na opinión pública de hoxe, especialmente entre os sectores máis novos da sociedade, unha das razóns da perda de falantes entre a mocidade. O futuro do galego está na xente nova, sodes os falantes do mañá, a continuidade da lingua está condicionada porque a acollades conservedes e usedes libres de simplificacións e prexuízos.

As ideas e opinións sobre a lingua galega que temos as galegas/os son moi variadas. Tamén é verdade que moitas veces as opinións que posuímos non son nosas, son prestadas. Adoptamos a que soe ser maioritaria ou que cremos que comparten a maioría das persoas (se todos pensan así, debe ser o correcto). Iso afórranos traballo.  Pero coidado, porque iso pódenos enganar moi facilmente, adoptar unha opinión que cremos maioritaria non é garante de que sexa certa e nin tan sequera opinión da maioría (durante cantos séculos se pensou que a terra era plana?).

Este libro repara na importancia de convidar á reflexión. a pensar honradamente sobre o galego, esperando que nestas páxinas descubras elementos que che permitan crear unha opinión propia, túa, sen simplificacións , sen prexuízos sobre a lingua galega.


DESPOIS DE LER O LIMIAR-PRÓLOGO E O CAPÍTULO 0

CUESTIÓNS

1- A que xénero pertence este libro? Por que esta lectura non é unha novela nin un conto, non é un libro de poesía nin é de teatro?

2- Sobre a páxina 11: Este libro a quen vai dirixido especialmente? Por que?

3- Con que adxectivo, as galegas/os, denominamos á gaivota común? Que ten de estraño?

Por que cres que facemos isto as galegas/os?

4- Algo semellante a da gaivota ocorreu con ROSALÍA DE CASTRO, pero como debemos interpretar realmente a súa obra? Atopa a resposta na páxina 14.

5- Sobre que vai tratar este libro de Manuel Núñez Singala? Por que o sabemos. Procura os argumentos que dá o autor na páxina 15.



martes, 1 de outubro de 2024

REPASO PANORÁMICA DA HISTORIA A LINGUA

 


AS RAÍCES DA NOSA LINGUA

I-            Na prehistoria están as raíces da nosa identidade: Os primeiros habitantes de Galicia, a civilización dos castros falaron diversas linguas eran de orixe pre-indoeuropea e logo cara o século VI antes de Cristo chegarían aquí tribos de celtas, unha das grandes familias indoeuropeas. Ambos deixaron a súa pegada no galego, son o substrato da nosa lingua.  

II-          Antes do galego, GALLAECIA: Os romanos chegan ao noso territorio  cara o 131 a.C.. Esta terra tiña unha cultura prerromana que chamamos castrexa. Os romanos establecen unha división provincial na península dándolle o nome de Gallaecia a un territorio maior da actual Galicia,  que chega polo sur ata o río Douro e polo leste ata Cantabria. O latín substituíu as linguas dos anteriores poboadores e será a base sobre a que nacerá o galego.

III-       GALICIA, o 1º reino medieval de Europa: Coa chegada dos Suevos, un pobo xermánico, baixo o seu dominio consolídase un reino independente que levará o mesmo nome dado antes polos romanos e seguirá falando latín con certas aportacións denominadas de superestrato de orixe xermánica.



O NACEMENTO, ESPLENDOR E DECADENCIA MEDIEVAL DA  NOSA LINGUA

IV-            Nace o galego e as peregrinacións a Compostela: Entre o VIII e o IX o idioma que fala este reino de Gallaecia diferénciase claramente do que se fala noutros puntos da península, xa non é latín. Polo sur da península os musulmáns fanse fortes, pero van ter escasa presencia no norte. Descóbrese o sepulcro de Santiago en Compostela. Aínda que se fala o galego o primeiro documento escrito non aparece ata moito máis tarde, o ano 1228.

V-          O esplendor medieval da nosa literatura: Nos séculos XII-XIII o uso do galego xeneralízase mesmo na escrita e será entón cando aparecen as primeiras expresións literarias en forma de cantigas. O desenvolvemento da arte románica tamén será, en certa medida, unha consecuencia dos intercambios culturais do Camiño de Santiago. A lírica galaico-portuguesa será o referente literario de poetas de toda a península e unha das máis importantes de Europa. Ao longo destes séculos, a pesares da independencia de Portugal no 1128, existía unha mesma lingua ao norte e ao sur do Miño.

VI-       Decadencia do XIV-XV: A desaparición dunha nobreza galega que promocione a literatura en galego, ao ser substituída por outra de orixe castelá, provocou un proceso de decadencia que non só fai desaparecer o reino de Galicia, senón tamén a súa literatura culta. 


DOS SÉCULOS ESCUROS AO REXURDIMENTO

VI(bis)- Os Séculos Escuros XVI-XVIIINos Séculos Escuros a lingua            galega tras da caída da nobreza da nosa terra perde todo cultivo escrito, pero permanecerá viva entre as xentes humildes, unha poboación iletrada que manterá a fala e unha rica literatura de tradición oral, verdadeira sustentadora da nosa cultura ata ben entrado o século XIX.

VII-            Os ilustrados e precursores dunha nova etapa: Á luz dos ilustrados comezarán a disiparse as mestas néboas destes séculos sobre o noso feito cultural.    Martín Sarmiento, foi dos primeiros en preocuparse pola situación do noso idioma e propoñer camiños de normalización cultural como a introdución do galego no ensino, na administración da xustiza ou na igrexa.Escribe unha  obra en galego modelo para que xa no século XIX aparezan máis obras na nosa lingua, as dos chamados precursores, que prepararán o camiño para as grandes figuras que virán axiña.

VIII-          O primeiro galeguismo e o Rexurdimento literario: A mediados do XIX en 1846 nace un movemento de reivindicación política, o Provincialismo, que ao ser reprimido pola forza, fixo refuxiarse nun movemento cultural a toda reclamación de dereitos para Galicia. Coa publicación das obras de Rosalía de Castro, Eduardo Pondal e Curros Enríquez comeza o Rexurdimento da nosa literatura culta. Tamén a finais do século dará comezo a andaina dos movementos galeguistas.  


DO SÉCULO XX Á ACTUALIDADE

IX-            Unha nova idea de Galicia: Do Galeguismo ao Nacionalismo: Afondando na identidade de Galicia e nas súas necesidades vaise dar paso á constitución do Partido Galeguista, xorde o movemento nacionalista da man das Irmandades da Fala que se preocupan por recuperar e modernizar a tradición cultural galega e superar o complexo de inferioridade dos galegofalantes. A xeración Nós e Castelao son ademais de destacados puntais da nosa literatura, os ideólogos que elaboraran o primeiro Estatuto de Autonomía para Galicia no ano 1936 que sería aprobado en referendum polo pobo galego e que recoñecía o galego como lingua cooficial e  lingua obrigada no ensino e a administración.

X-          O Franquismo e a instalación do bilingüísmo: Co inicio da Guerra do 1936 o proceso galeguizador paralízase ao resultar vencedor o ditador Franco. A represión xeneralizada tivo unha especial incidencia sobre a nosa lingua. O galego convértese en lingua clandestina ou de uso familiar e coloquial, o seu cultivo literario desprázase fóra de Galicia ao exilio americano. Nun momento de declive do mundo rural, a presión na escola e a proliferación dos medios de comunicación de masas (radio,TV) aséntase o castelán como idioma oficial do réxime e vaise impoñendo o uso docast elán ás xeracións máis novas.

XI-       Un difícil proceso de recuperación da identidade:   Arredor do 1950 en condicións moi desfavorables comeza un lento e tímido movemento de recuperación editorial ao que se suman iniciativas puntuais como a institucionalización do Día das Letras Galegas a partir do ano 1963.  Pequenos pasos que son acompañados da vertebración na ilegalidade dos partidos políticos que van preparando o camiño de volta da democracia e con ela dos dereitos históricos das distintas identidades nacionais do Estado Español tras corenta anos de ditadura.

XII-         A Galicia da Normalización: A partir dos anos 80 coa implantación da democracia, da Autonomía e da Xunta de Galicia comeza un proceso de dignificación do uso da lingua galega en todos os ámbitos da sociedade coa aprobación en 1983 da primeira Lei de Normalización Lingüística, e un novo camiño de promoción coa aparición da RTVG, coa introducción por vez primeira do galego no mundo de ensino e da administración, e a aparición de numerosas editoriais galegas. Un proceso que coa incorporación das novas xeracións medrará, asentará a nosa cultura e contribuirá a enriquecer coa nosa aportación o patrimonio universal da Humanidade ao longo do século XXI. 

Se queres consultar o Romance da lingua:

1 -As raíces da nosa lingua.

2- Nacemento, esplendor e decadencia medieval.

3- Dos Séculos Escuros ao Rexurdimento.

4- Do século XX á actualidade.



CONTIDOS DAS PROBAS DE RECUPERACIóN DE XUÑO

PARA O ALUMNADO CON SÓ a 3ª avaliación (ou unha avaliación) terá os mesmos contidos que na proba da avaliación pertinente:  1ª avaliación 2ª...